Catechese: toerusting voor een levendige kerk
Op vrijdag 28 november vond de vijfde module van de leergang Kerkvernieuwing plaats, met als centraal thema de catechese. De kernvraag luidde: Wat is er nodig aan toerusting en vorming in de kerk van nu? Een deelnemer vatte het na afloop treffend samen: “catechese vraagt om aandacht voor de mens in zijn geheel: kennis, gevoel, lichaam. En om luisteren en aansluiten bij de behoefte van mensen binnen een gemeenschap.”
“ervaring, kennis en beleving is allemaal nodig voor een goede catechese en vorming, maar het gebed is daarbij onmisbaar.”
Het kader
Erik Borgman schetste het uitgangspunt voor de middag. In een synodale kerk, een kerk van iedereen, moet ieder in staat zijn er iets over te zeggen. Dat vraagt toerusting. Bijvoorbeeld om te weten dat de missionaire kerk, ook de synodale was en omgekeerd. Ze horen bij elkaar: niet om ‘zieltjes te winnen’, maar om Gods zending in de wereld zichtbaar te maken.
Borgman schetste de ontwikkeling van catechese:
- Oorspronkelijk lag de nadruk op kennis en inhoud, vaak op een manier die mechanisch werd doorgegeven.
- Als tegenreactie ontstond ervaringsgerichte catechese, die beter aansloot bij de mens, maar ook zijn beperkingen kent: niet elke ervaring wijst de juiste richting.
- Tegenwoordig ligt de nadruk vaak op persoonlijke devotie en relatie met Jezus.
Alle drie de benaderingen hebben waarde, maar geloof vraagt ook om robuustheid: Als je wil geloven in Jezus moet je wel weten wie Jezus was en bijvoorbeeld niet te harmonieus denken over de wereld. Dat deed Jezus ook niet. De kerk is bron van geloof en haar missie is Gods plan zichtbaar te maken in de wereld. Een levendige kerk in de toekomst.
“het besef dat er echt een andere wind waait door kerkelijk Nederland: er wordt meer geluisterd, meer gebeden, breder gedacht dan alleen de eigen parochiegrenzen.”
Catechese als vertrouwensweg
Dominicaan en systematisch theoloog Stefan Mangnus was virtueel aanwezig. Hij benadrukte dat goede catechese het hele lichaam, de hele mens aanspreekt: verstand, gevoel, lichamelijkheid, het hele leven en de geschiedenis van de mens. Deze dimensies mogen niet los van elkaar worden gezien. Kunst is een mooie ingang. Het zet je stop en vraagt aandacht voor het paradoxale of hetgeen wat je niet onder woorden kunt brengen, het mysterie van God.
Nieuwe katholieken verlangen vaak naar duidelijkheid, aldus Mangnus. Die duidelijkheid ligt in het vertrouwen op een God die liefheeft al voordat je iets hebt gedaan. Vanuit dat vertrouwen ontstaat nieuwsgierigheid: leren in de kerk is nooit af.
Catechese als diaconie
Catechese gaat niet om eigen prestaties; Gods liefde is er al. Die liefde wil doorgegeven worden aan armen, zieken en daklozen. Diaconie is daarom een wezenlijk onderdeel van catechese. Gelovigen moeten leren oefenen in het genereuze van God en daar hun eigen weg in vinden.
De rol van de catecheet
Een goede catecheet blijft leerling: nieuwsgierig, luisterend en niet bang voor weerstand. Vragen stellen bevordert gewetensvorming en helpt onderscheiden wat in de kerkelijke leer essentieel is. Catecheten moeten zelf hebben geleerd naar hun leven te kijken en anderen leren vragen te stellen. Geloof is ook licht en speels; als je er niet meer om kunt lachen, dan heb je van God waarschijnlijk een afgod van gemaakt.
Bekijk hieronder het hele gesprek met Stefan Mangnus.
Catechese in de praktijk
Tijdens een livegesprek belichtten verschillende stemmen de diversiteit aan benaderingen:
- Tim Schilling van het Centrum voor Parochiespiritualiteit
- Nikolaas Sintobin vanuit de Ignatiaanse spiritualiteit
- Eliza Oudshoorn van het Katholiek Alpha Centrum
- Catecheet-in-opleiding Anuschka Smeekes
Zij benadrukten verschillende accenten: persoonlijke ervaring, spiritualiteit, kennis, Gods zending en dienstbaarheid aan de samenleving. Bouwstenen als verinnerlijking, gebed, aanbidding en luisteren vormen samen het fundament voor geloofs- en gemeenschapsvorming.
In deelsessies werd verkend hoe deze elementen kunnen worden toegepast in de eigen parochie, welke bouwstenen nodig zijn voor toerusting en vorming. En er werd geluisterd naar waar de Geest ons als gemeenschap vandaag toe uitnodigt.
De dag liet zien dat er een breed palet aan catechese en vorming beschikbaar is. Kennis, ervaring en beleving zijn alle van belang. De uitdaging is te onderscheiden wat het beste past bij de eigen gemeenschap, die op haar beurt divers mag zijn.
