Downloads Leergang 2025-2026

Bouwen aan de toekomst van de kerk

“Ik nodig iedereen uit om durvend en creatief te zijn bij het noodzakelijke herdenken van de doelstellingen, de structuren, de stijl en de methoden van de evangelisatie binnen de eigen gemeenschappen” aldus paus Franciscus.

Voor jullie als creatieve durvers en doeners in de rooms-katholieke kerk biedt Space for Grace deze speciale leergang aan van twee maal vier modules (verspreid over twee jaar).

Erik Borgman, emeritus hoogleraar Publieke theologie aan de Katholieke Universiteit Tilburg, is de inhoudelijk drager van de leergang. Met zijn jarenlange kennis, ervaring en visie op de kerk zal hij ons prikkelen om met een frisse blik te kijken naar de kerk.

In zijn ogen is er meer nodig dan kleine verbeteringen en veranderingen in de huidige kerk. De kerk zal zichzelf opnieuw moeten uitvinden. Daarom aan jullie de uitnodiging om deze leergang met open blik en geest tegemoet te treden en het bestaande, voor zover dat je lukt, even los te laten, zodat er ruimte kan ontstaan voor echt nieuwe inzichten.

Erik zal iedere module in ieder geval de inleiding verzorgen en daarnaast ook reflecties geven.

Basis ingrediënten van de modules zijn altijd:

Ontmoeting met anderen
Verdiepend verhaal van een expert
Verhalen uit de praktijk
Uitwisseling
Theorie ontmoet praktijk
Viering

Na iedere module kun je hier de materialen terugvinden om terug te lezen en te delen binnen jouw parochie/ gemeenschap.

Catechese en vorming; meer dan alpha’s en app’s (module 5)
Bestuur en organisatie in parochies (module 6)
Groene kerken en duurzaamheid; Laudato si als bron van hoop (module 7)
Bouwen aan een levendige toekomstgerichte kerk (module 8)

Module 5: Catechese en vorming; meer dan alpha’s en app’s

Centrale vraag: Wat is er nodig aan toerusting en vorming in de kerk van nu?

Samenvatting van de dag

Op vrijdag 28 november vond de vijfde module van de leergang Kerkvernieuwing plaats, met als centraal thema de catechese. De kernvraag luidde: Wat is er nodig aan toerusting en vorming in de kerk van nu? Een deelnemer vatte het na afloop treffend samen: “catechese vraagt om aandacht voor de mens in zijn geheel: kennis, gevoel, lichaam. En om luisteren en aansluiten bij de behoefte van mensen binnen een gemeenschap.”

Het kader

Erik Borgman schetste het uitgangspunt voor de middag. In een synodale kerk, een kerk van iedereen, moet ieder in staat zijn er iets over te zeggen. Dat vraagt toerusting. Bijvoorbeeld om te weten dat de missionaire kerk, ook de synodale was en omgekeerd. Ze horen bij elkaar: niet om ‘zieltjes te winnen’, maar om Gods zending in de wereld zichtbaar te maken.

Borgman schetste de ontwikkeling van catechese:

Oorspronkelijk lag de nadruk op kennis en inhoud, vaak op een manier die mechanisch werd doorgegeven.
Als tegenreactie ontstond ervaringsgerichte catechese, die beter aansloot bij de mens, maar ook zijn beperkingen kent: niet elke ervaring wijst de juiste richting.
Tegenwoordig ligt de nadruk vaak op persoonlijke devotie en relatie met Jezus.

Alle drie de benaderingen hebben waarde, maar geloof vraagt ook om robuustheid: Als je wil geloven in Jezus moet je wel weten wie Jezus was en bijvoorbeeld niet te harmonieus denken over de wereld. Dat deed Jezus ook niet. De kerk is bron van geloof en haar missie is Gods plan zichtbaar te maken in de wereld. Een levendige kerk in de toekomst.

Catechese als vertrouwensweg

Dominicaan en systematisch theoloog Stefan Mangnus was virtueel aanwezig. Hij benadrukte dat goede catechese het hele lichaam, de hele mens aanspreekt: verstand, gevoel, lichamelijkheid, het hele leven en de geschiedenis van de mens. Deze dimensies mogen niet los van elkaar worden gezien. Kunst is een mooie ingang. Het zet je stop en vraagt aandacht voor het paradoxale of hetgeen wat je niet onder woorden kunt brengen, het mysterie van God.

Nieuwe katholieken verlangen vaak naar duidelijkheid, aldus Mangnus. Die duidelijkheid ligt in het vertrouwen op een God die liefheeft al voordat je iets hebt gedaan. Vanuit dat vertrouwen ontstaat nieuwsgierigheid: leren in de kerk is nooit af.

Catechese als diaconie

Catechese gaat niet om eigen prestaties; Gods liefde is er al. Die liefde wil doorgegeven worden aan armen, zieken en daklozen. Diaconie is daarom een wezenlijk onderdeel van catechese. Gelovigen moeten leren oefenen in het genereuze van God en daar hun eigen weg in vinden.

De rol van de catecheet

Een goede catecheet blijft leerling: nieuwsgierig, luisterend en niet bang voor weerstand. Vragen stellen bevordert gewetensvorming en helpt onderscheiden wat in de kerkelijke leer essentieel is. Catecheten moeten zelf hebben geleerd naar hun leven te kijken en anderen leren vragen te stellen. Geloof is ook licht en speels; als je er niet meer om kunt lachen, dan heb je van God waarschijnlijk een afgod van gemaakt.

Zie hier de video van het gesprek van Erik Borgman met Stefan Mangnus

Catechese in de praktijk

Tijdens een livegesprek belichtten verschillende stemmen de diversiteit aan benaderingen:

Tim Schilling van het Centrum voor Parochiespiritualiteit
Nikolaas Sintobin vanuit de Ignatiaanse spiritualiteit
Eliza Oudshoorn van het Katholiek Alpha Centrum
Catecheet-in-opleiding Anuschka Smeekes

Zij benadrukten verschillende accenten: persoonlijke ervaring, spiritualiteit, kennis, Gods zending en dienstbaarheid aan de samenleving. Bouwstenen als verinnerlijking, gebed, aanbidding en luisteren vormen samen het fundament voor geloofs- en gemeenschapsvorming.

In deelsessies werd verkend hoe deze elementen kunnen worden toegepast in de eigen parochie, welke bouwstenen nodig zijn voor toerusting en vorming. En er werd geluisterd naar waar de Geest ons als gemeenschap vandaag toe uitnodigt.

De dag liet zien dat er een breed palet aan catechese en vorming beschikbaar is. Kennis, ervaring en beleving zijn alle van belang. De uitdaging is te onderscheiden wat het beste past bij de eigen gemeenschap, die op haar beurt divers mag zijn.

Voor wie nog meer wil weten: lees hier de column van Erik Borgman

Een (willekeurige) selectie van bronnen

Tijdens onze voorbereiding voor module 5 hebben we enkele bronnen gevonden, ook vanuit Vlaanderen. Het is een willekeurige selectie, maar gebruik ervan wat je waardevol vindt.

Kerknet-academie
In de Kerknet-academie vind je onlinecursussen en kortere educatieve inhoud. Centrum voor Christelijk Vormingswerk (CCV) en Kerknet werken samen aan een ruim aanbod.

Met onder andere:

Het Credo of de geloofsbelijdenis
Wat is geloven? Waarin geloven we eigenlijk als we de geloofsbelijdenis zingen en waarom wringt het soms? En welke plaats neemt dit ‘volkslied van de christenen’ in in de (vormsel)liturgie? Je komt het hier te weten! In drie korte filmpjes nemen we je mee doorheen de geloofsbelijdenis.

Katholiekleven.nl
Op deze plek vind je video’s, podcasts, fotoseries en artikelen. Daarin vertellen we je geen verhalen ‘over’ de Kerk. Wij vertellen verhalen ván de Kerk. Met mensen in de hoofdrol. Want de Kerk, dat zijn we samen.

Katholiek sociaal denken

Docat
De DOCAT is een toegankelijke vertaling van de sociale leer van de Katholieke Kerk. Hij wil in het bijzonder jonge mensen motiveren om deze belangrijke documenten van de Kerk in hun originele versie te lezen en hun handelen te oriënteren op de uitgangspunten van de waarheid, rechtvaardigheid en liefde. https://www.docat.nl/materialen

Youtube playlist DOCAT (door katholiekleven.nl)

Aanbod van Nikolaas Sintobin

Boeken:

Vertrouw op je gevoel (handboek onderscheiden)
Bidden met de bijbel (onderscheidend bidden)
Op het kompas van de Vreugde (Ignatius van Loyola als levensgids).

Online aanbod:

https://biddenonderweg.org/ Ontdek Gods aanwezigheid in jouw leven
gewijderuimte.org Hier en nu bidden terwijl je de website bezoekt, met behulp van het Evangelie van de dag en begeleiding op het scherm.

Aanbod van Katholiek Alpa Centrum

Informatie over methoden en materialen voor evangelisatie, catechese en geloofsverdieping, zie via www.rk-alphacentrum.nl en www.rkwebshop.nl

Specifieke materialen en platformen:

‘Sycamore’, wat is het, hoe zet je het op etc. – zie deze link.
‘3MC – 3 Minuten Catechese, zie deze link
Video-serie over ‘Maria – Mij geschiede naar Uw Woord, zie deze link
‘Catholicism’, zie deze link
Platform met verschillende katholieke internetcursussen ‘Hoe vind je God-online?’, zie deze link

Aanbod van het Centrum voor Parochiespiritualiteit

https://www.parochiespiritualiteit.org/ en https://missionaireparochie.nl/

Artikel Tim Schilling ‘Catechese in de missionaire parochie onder leiding van de Geest’

Workshops

Erik Borgman: Bouwstenen verzamelen voor toerusting en vorming.
Nikolaas Sintobin: Luisteren waar de Geest van God mij en ons vandaag toe uitnodigt – hoe doe je dat concreet?
Tim+ Eliza: En nu de vertaalslag naar jouw eigen parochie..
Voortbordurend op wat ervoor is gezegd met hulp van Tim en Eliza.

Viering

Selectie van de oogst van de dag

Wat ik meeneem van deze dag is…

…dat catechese en vorming blijvend moet worden aangeboden, aan alle gelovigen, van geboorte tot de dood. Iedereen mag zich gezien en gehoord en welkom voelen in onze kerken en wij dienen dat te faciliteren.
…bij catechese naar de mens in zijn geheel kijken: kennis, gevoel, lichaam. Luisteren en aansluiten bij behoefte. Samen gemeenschap vormen.
…dat we de rijkdom van de traditie beschikbaar moeten stellen aan de gemeenschap. En dat we bewust aandacht geven aan vreugde, wat gaat goed, danken.
…vertrouwen op de Geest, de woorden van vooral Nikolaas Sintobin. Niet bang zijn, God heeft het antwoord. Catechese = kennis + ervaring + vroomheid. Heel de mens.
…bemoediging en het besef dat er echt een andere wind waait door kerkelijk Nederland: er wordt meer geluisterd, meer gebeden, breder gedacht dan alleen de eigen parochiegrenzen. En waar dit (nog) niet is, wordt dit verlangd meer dan voorheen.
….blijven luisteren, nieuwe geluiden kunnen weerstand geven – niet bang zijn, misschien spreekt de Geest of: de Geest spreekt altijd, ook door onze fouten. Kortom: blijf open staan, ook als het lijkt dat de kerk sterft.
…bruikbare tips en ideeën om mee verder te gaan; het belang van bidden nog eens gehoord en nu…; catechese is zinvol mogelijk in vele vormen, manieren
…dat ervaring, kennis en beleving allemaal nodig is voor een goede catechese en vorming, maar dat het gebed daarbij onmisbaar is.
…vreugde en belang van nieuwsgierigheid; bemoediging om door te gaan op de ingeslagen weg; dankbaarheid;
…catechese als allround benadering
…lerend, biddend, luisteren naar elkaar, er mag wrijving zijn
…dat we al op de goede weg zijn; meer diversiteit in activiteiten; waar vind ik hulp?

Aanmelden nieuwsbrief

Wil je op de hoogte blijven? Meld je dan hieronder aan voor onze nieuwsbrief.

Volg ons op Instagram