Downloads Leergang 2025-2026

Bouwen aan de toekomst van de kerk

“Ik nodig iedereen uit om durvend en creatief te zijn bij het noodzakelijke herdenken van de doelstellingen, de structuren, de stijl en de methoden van de evangelisatie binnen de eigen gemeenschappen” aldus paus Franciscus.

Voor jullie als creatieve durvers en doeners in de rooms-katholieke kerk biedt Space for Grace deze speciale leergang aan van twee maal vier modules (verspreid over twee jaar).

Erik Borgman, emeritus hoogleraar Publieke theologie aan de Katholieke Universiteit Tilburg, is de inhoudelijk drager van de leergang. Met zijn jarenlange kennis, ervaring en visie op de kerk zal hij ons prikkelen om met een frisse blik te kijken naar de kerk.

In zijn ogen is er meer nodig dan kleine verbeteringen en veranderingen in de huidige kerk. De kerk zal zichzelf opnieuw moeten uitvinden. Daarom aan jullie de uitnodiging om deze leergang met open blik en geest tegemoet te treden en het bestaande, voor zover dat je lukt, even los te laten, zodat er ruimte kan ontstaan voor echt nieuwe inzichten.

Erik zal iedere module in ieder geval de inleiding verzorgen en daarnaast ook reflecties geven.

Basis ingrediënten van de modules zijn altijd:

Ontmoeting met anderen
Verdiepend verhaal van een expert
Verhalen uit de praktijk
Uitwisseling
Theorie ontmoet praktijk
Viering

Na iedere module kun je hier de materialen terugvinden om terug te lezen en te delen binnen jouw parochie/ gemeenschap.

Catechese en vorming; meer dan alpha’s en app’s (module 5)
Bestuur en organisatie in parochies (module 6)
Groene kerken en duurzaamheid; Laudato si als bron van hoop (module 7)
Bouwen aan een levendige toekomstgerichte kerk (module 8)

Module 5: Catechese en vorming; meer dan alpha’s en app’s

Centrale vraag: Wat is er nodig aan toerusting en vorming in de kerk van nu?

Samenvatting van de dag

Op vrijdag 28 november vond de vijfde module van de leergang Kerkvernieuwing plaats, met als centraal thema de catechese. De kernvraag luidde: Wat is er nodig aan toerusting en vorming in de kerk van nu? Een deelnemer vatte het na afloop treffend samen: “catechese vraagt om aandacht voor de mens in zijn geheel: kennis, gevoel, lichaam. En om luisteren en aansluiten bij de behoefte van mensen binnen een gemeenschap.”

Het kader

Erik Borgman schetste het uitgangspunt voor de middag. In een synodale kerk, een kerk van iedereen, moet ieder in staat zijn er iets over te zeggen. Dat vraagt toerusting. Bijvoorbeeld om te weten dat de missionaire kerk, ook de synodale was en omgekeerd. Ze horen bij elkaar: niet om ‘zieltjes te winnen’, maar om Gods zending in de wereld zichtbaar te maken.

Borgman schetste de ontwikkeling van catechese:

Oorspronkelijk lag de nadruk op kennis en inhoud, vaak op een manier die mechanisch werd doorgegeven.
Als tegenreactie ontstond ervaringsgerichte catechese, die beter aansloot bij de mens, maar ook zijn beperkingen kent: niet elke ervaring wijst de juiste richting.
Tegenwoordig ligt de nadruk vaak op persoonlijke devotie en relatie met Jezus.

Alle drie de benaderingen hebben waarde, maar geloof vraagt ook om robuustheid: Als je wil geloven in Jezus moet je wel weten wie Jezus was en bijvoorbeeld niet te harmonieus denken over de wereld. Dat deed Jezus ook niet. De kerk is bron van geloof en haar missie is Gods plan zichtbaar te maken in de wereld. Een levendige kerk in de toekomst.

Catechese als vertrouwensweg

Dominicaan en systematisch theoloog Stefan Mangnus was virtueel aanwezig. Hij benadrukte dat goede catechese het hele lichaam, de hele mens aanspreekt: verstand, gevoel, lichamelijkheid, het hele leven en de geschiedenis van de mens. Deze dimensies mogen niet los van elkaar worden gezien. Kunst is een mooie ingang. Het zet je stop en vraagt aandacht voor het paradoxale of hetgeen wat je niet onder woorden kunt brengen, het mysterie van God.

Nieuwe katholieken verlangen vaak naar duidelijkheid, aldus Mangnus. Die duidelijkheid ligt in het vertrouwen op een God die liefheeft al voordat je iets hebt gedaan. Vanuit dat vertrouwen ontstaat nieuwsgierigheid: leren in de kerk is nooit af.

Catechese als diaconie

Catechese gaat niet om eigen prestaties; Gods liefde is er al. Die liefde wil doorgegeven worden aan armen, zieken en daklozen. Diaconie is daarom een wezenlijk onderdeel van catechese. Gelovigen moeten leren oefenen in het genereuze van God en daar hun eigen weg in vinden.

De rol van de catecheet

Een goede catecheet blijft leerling: nieuwsgierig, luisterend en niet bang voor weerstand. Vragen stellen bevordert gewetensvorming en helpt onderscheiden wat in de kerkelijke leer essentieel is. Catecheten moeten zelf hebben geleerd naar hun leven te kijken en anderen leren vragen te stellen. Geloof is ook licht en speels; als je er niet meer om kunt lachen, dan heb je van God waarschijnlijk een afgod van gemaakt.

Zie hier de video van het gesprek van Erik Borgman met Stefan Mangnus

Catechese in de praktijk

Tijdens een livegesprek belichtten verschillende stemmen de diversiteit aan benaderingen:

Tim Schilling van het Centrum voor Parochiespiritualiteit
Nikolaas Sintobin vanuit de Ignatiaanse spiritualiteit
Eliza Oudshoorn van het Katholiek Alpha Centrum
Catecheet-in-opleiding Anuschka Smeekes

Zij benadrukten verschillende accenten: persoonlijke ervaring, spiritualiteit, kennis, Gods zending en dienstbaarheid aan de samenleving. Bouwstenen als verinnerlijking, gebed, aanbidding en luisteren vormen samen het fundament voor geloofs- en gemeenschapsvorming.

In deelsessies werd verkend hoe deze elementen kunnen worden toegepast in de eigen parochie, welke bouwstenen nodig zijn voor toerusting en vorming. En er werd geluisterd naar waar de Geest ons als gemeenschap vandaag toe uitnodigt.

De dag liet zien dat er een breed palet aan catechese en vorming beschikbaar is. Kennis, ervaring en beleving zijn alle van belang. De uitdaging is te onderscheiden wat het beste past bij de eigen gemeenschap, die op haar beurt divers mag zijn.

Voor wie nog meer wil weten: lees hier de column van Erik Borgman

Een (willekeurige) selectie van bronnen

Tijdens onze voorbereiding voor module 5 hebben we enkele bronnen gevonden, ook vanuit Vlaanderen. Het is een willekeurige selectie, maar gebruik ervan wat je waardevol vindt.

Kerknet-academie
In de Kerknet-academie vind je onlinecursussen en kortere educatieve inhoud. Centrum voor Christelijk Vormingswerk (CCV) en Kerknet werken samen aan een ruim aanbod.

Met onder andere:

Het Credo of de geloofsbelijdenis
Wat is geloven? Waarin geloven we eigenlijk als we de geloofsbelijdenis zingen en waarom wringt het soms? En welke plaats neemt dit ‘volkslied van de christenen’ in in de (vormsel)liturgie? Je komt het hier te weten! In drie korte filmpjes nemen we je mee doorheen de geloofsbelijdenis.

Katholiekleven.nl
Op deze plek vind je video’s, podcasts, fotoseries en artikelen. Daarin vertellen we je geen verhalen ‘over’ de Kerk. Wij vertellen verhalen ván de Kerk. Met mensen in de hoofdrol. Want de Kerk, dat zijn we samen.

Katholiek sociaal denken

Docat
De DOCAT is een toegankelijke vertaling van de sociale leer van de Katholieke Kerk. Hij wil in het bijzonder jonge mensen motiveren om deze belangrijke documenten van de Kerk in hun originele versie te lezen en hun handelen te oriënteren op de uitgangspunten van de waarheid, rechtvaardigheid en liefde. https://www.docat.nl/materialen

Youtube playlist DOCAT (door katholiekleven.nl)

Aanbod van Nikolaas Sintobin

Boeken:

Vertrouw op je gevoel (handboek onderscheiden)
Bidden met de bijbel (onderscheidend bidden)
Op het kompas van de Vreugde (Ignatius van Loyola als levensgids).

Online aanbod:

https://biddenonderweg.org/ Ontdek Gods aanwezigheid in jouw leven
gewijderuimte.org Hier en nu bidden terwijl je de website bezoekt, met behulp van het Evangelie van de dag en begeleiding op het scherm.

Aanbod van Katholiek Alpa Centrum

Informatie over methoden en materialen voor evangelisatie, catechese en geloofsverdieping, zie via www.rk-alphacentrum.nl en www.rkwebshop.nl

Specifieke materialen en platformen:

‘Sycamore’, wat is het, hoe zet je het op etc. – zie deze link.
‘3MC – 3 Minuten Catechese, zie deze link
Video-serie over ‘Maria – Mij geschiede naar Uw Woord, zie deze link
‘Catholicism’, zie deze link
Platform met verschillende katholieke internetcursussen ‘Hoe vind je God-online?’, zie deze link

Aanbod van het Centrum voor Parochiespiritualiteit

https://www.parochiespiritualiteit.org/ en https://missionaireparochie.nl/

Artikel Tim Schilling ‘Catechese in de missionaire parochie onder leiding van de Geest’

Workshops

Erik Borgman: Bouwstenen verzamelen voor toerusting en vorming.
Nikolaas Sintobin: Luisteren waar de Geest van God mij en ons vandaag toe uitnodigt – hoe doe je dat concreet?
Tim+ Eliza: En nu de vertaalslag naar jouw eigen parochie..
Voortbordurend op wat ervoor is gezegd met hulp van Tim en Eliza.

Viering

Selectie van de oogst van de dag

Wat ik meeneem van deze dag is…

…dat catechese en vorming blijvend moet worden aangeboden, aan alle gelovigen, van geboorte tot de dood. Iedereen mag zich gezien en gehoord en welkom voelen in onze kerken en wij dienen dat te faciliteren.
…bij catechese naar de mens in zijn geheel kijken: kennis, gevoel, lichaam. Luisteren en aansluiten bij behoefte. Samen gemeenschap vormen.
…dat we de rijkdom van de traditie beschikbaar moeten stellen aan de gemeenschap. En dat we bewust aandacht geven aan vreugde, wat gaat goed, danken.
…vertrouwen op de Geest, de woorden van vooral Nikolaas Sintobin. Niet bang zijn, God heeft het antwoord. Catechese = kennis + ervaring + vroomheid. Heel de mens.
…bemoediging en het besef dat er echt een andere wind waait door kerkelijk Nederland: er wordt meer geluisterd, meer gebeden, breder gedacht dan alleen de eigen parochiegrenzen. En waar dit (nog) niet is, wordt dit verlangd meer dan voorheen.
….blijven luisteren, nieuwe geluiden kunnen weerstand geven – niet bang zijn, misschien spreekt de Geest of: de Geest spreekt altijd, ook door onze fouten. Kortom: blijf open staan, ook als het lijkt dat de kerk sterft.
…bruikbare tips en ideeën om mee verder te gaan; het belang van bidden nog eens gehoord en nu…; catechese is zinvol mogelijk in vele vormen, manieren
…dat ervaring, kennis en beleving allemaal nodig is voor een goede catechese en vorming, maar dat het gebed daarbij onmisbaar is.
…vreugde en belang van nieuwsgierigheid; bemoediging om door te gaan op de ingeslagen weg; dankbaarheid;
…catechese als allround benadering
…lerend, biddend, luisteren naar elkaar, er mag wrijving zijn
…dat we al op de goede weg zijn; meer diversiteit in activiteiten; waar vind ik hulp?

Module 6: Bestuur en organisatie in parochies

Centrale vragen:

Wat is goed bestuur in de huidige kerk?
Wat is van belang voor een synodale kerk?
Hoe krijg je goede bestuurders?

Samenvatting van de dag

Tijdens de zesde module van de leergang kerkvernieuwing (vrijdag 30 januari) stond het bestuur en de organisatie van parochies centraal. In het openingsdebat kwamen herkenbare knelpunten naar voren: besturen zijn weinig zichtbaar, grote fusies bemoeilijken het bestuur, kerkgebouwen vormen een zware last en bestuurders nemen soms onvoldoende verantwoordelijkheid. De centrale vragen waren: wat is goed bestuur in de huidige kerk, wat is van belang voor een synodale kerk en hoe komen we aan goede bestuurders?

Wat is goed bestuur?

In zijn inleiding benadrukte Erik Borgman dat besturen gaat over het kerkelijk instituut: zonder organisatie krijg je niets gedaan. Besturen kan zelfs leuk zijn, mits het voortkomt uit een duidelijke visie. Geloven draait niet om organisatie, maar om iets te kunnen realiseren moet het wel goed geregeld zijn. De uitdagingen zijn groot: vergrijzing, te veel gebouwen en vernieuwingsprocessen. Vernieuwen en saneren tegelijk is lastig.

Bekijk hier de inleiding van Erik Borgman.

In gesprek met Ad van der Helm

In het gesprek kwam naar voren dat de kerk vaak wel weet waar zij inhoudelijk naartoe wil, maar dat bestuurlijke en technische kwaliteit soms ontbreekt. Hij pleitte voor meer professionalisering en voor een kerk die zich duidelijker uitspreekt over maatschappelijke thema’s. Parochiebesturen maken samen met het pastoraal team elke drie jaar een beleidsplan. Dit biedt ruimte om accenten te leggen en richting te geven. Vertrouwen en goede samenwerking zijn daarbij essentieel.

Locatieraden spelen een belangrijke rol als ‘vooruitgeschoven posten’: zij kennen de mensen en de lokale situatie. Gebouwen kunnen creatiever en eventueel samen met anderen gebruikt worden. Luisteren, communiceren en inspireren zijn sleutelwoorden binnen een synodale kerk, waarin we allemaal gedoopten zijn met dezelfde waardigheid en daarmee ook een gedeelde verantwoordelijkheid.

Kerksluitingen vragen bijzondere zorg. Ze zijn vooral een pastoraal probleem en moeten passen binnen pastorale doelen. Bijvoorbeeld als er geen geld meer is voor een pastor of een jongerenwerker. Je kan je geld maar één keer uitgeven. Een zorgvuldig proces is noodzakelijk: verkennen, overleg met bisdom en parochianen, besluitvorming en uitvoering, bij voorkeur met een aparte commissie. Besturen betekent hierin regie houden.

Bekijk hier het gesprek van Erik Borgman met Ad van der Helm.

Panelgesprek met Martijn Erkens en Agda Wachter

Martijn Erkens, vicevoorzitter van de H. Theresia van Avilaparochie in Dordrecht, liet een reclamevideo zien voor een opleiding voor bestuurders die hij een paar geleden had opgezet. Deze opleiding is een goed voorbeeld van hoe jonge mensen bij kerkbestuur betrokken kunnen worden. Ze is gebaseerd op drie pijlers: Learn (kennis van het juridisch kader van de kerk), Gather (elkaar leren kennen, ook over parochies heen) en Act (eerst een project doen voordat je zitting neemt in het bestuur). Dit zorgt voor een duidelijke kwaliteitsimpuls.

Agda Wachter, vicevoorzitter van de Sint-Vitusparochie in Leeuwarden, benadrukte het belang van bestuursleden van buiten de parochie. Kennis over governance, aansprakelijkheidsverzekeringen en ANBI-regelgeving is essentieel. Zij had baat bij een bestuur met diverse achtergronden, vooral bij complexe processen zoals het sluiten van kerken.

Samenwerken en van elkaar leren is cruciaal. Jong en oud vullen elkaar aan, en via digitale netwerken kunnen jonge bestuurders beter worden bereikt. Ook gezamenlijke oplossingen, zoals het outsourcen van taken binnen een bisdom, bieden kansen. Synodaal kerk-zijn betekent meer zeggenschap én meer verantwoordelijkheid. Besluitvorming vraagt zorgvuldigheid, luisteren en consistentie, zeker bij gevoelige onderwerpen. Dat levert soms weerstand op, maar ook waardering.

Workshop 1: Bestaat er zoiets als synodaal besturen van een parochie?

Highlights:

Pastoor bestuurt in pastorale zaken en parochie bestuur adviseert de pastoor in pastoralia
In het slotdocument van de synode in 2024 over synodaliteit heeft dit begrip ‘advies’ een nieuwe invulling gekregen: advies (consultatie), maar ook verantwoording en evaluatie.
Onderwerpen voor synodaal gesprek zijn parochiële pastorale en voorwaardenscheppende zaken.
Over deze beleidsstukken kun je vragen stellen, voorstellen doen, een reactie daarop vragen en vragen naar de voortgang.
Doel: Geen bureaucratie maar samen onderweg!

Presentatie workshop Ad van der Helm

Workshop 2: Is een bestuurder buiten de kerk hetzelfde als een kerkbestuurder?

Highlights:

Als kerkbestuurder ben je afhankelijk van het pastoraal team en het bisdom. Als bestuurder buiten de kerk heb je meer te zeggen.
Als kerkbestuurder werk je samen met het pastoraal team en werk je vanuit dromen en verlangens: wat voor een gemeenschap willen we zijn?
Als kerkbestuurder heb je ook een relatie met de parochianen. Dat is heel verschillend. Sommigen schrikken pas wakker na een besluit, anderen zijn betrokken tijdens het proces en sommigen zijn fel tegen besluiten die je neemt. Dit vraagt veel gesprekken en een stevige rug en rugdekking (ook van het bisdom). Soms ben je een buffer tussen parochianen en pastoraal team.
Verschil met besturen buiten de kerk: besturen in de kerk is veel fijnmaziger, kleine zaken die er toe doen.
Als parochiebestuur moet je zichtbaar zijn voor gewone mensen.
Het gaat om feeling: je moet de cultuur en kleur verstaan.

Workshop 3: Hoe werf je nieuwe bestuursleden?

Twee campagnes ter inspiratie: eNovice van abdij Koningshoeven en Nalatenschap campagne van bisdom Rotterdam.

1ste ronde: Wat is belangrijk bij werven van nieuwe bestuurders? (2 min stilte, daarna rondje en luisteren naar elkaar).

2e ronde: concrete ideeën verzamelen: Wat ga jij morgen doen om 1) het bestuurlijk werk in de kerk aantrekkelijk(er) en laagdrempelig(er) te maken en 2) om mensen enthousiast te maken voor bestuurlijk werk in de kerk?

Selectie van de oogst van de dag

Wat me heeft geraakt/ geïnspireerd/ waar ik dankbaar voor ben…

…dat een parochie/ bestuur een beleidsplan moet hebben en dat het goed is dit openbaar in parochieblad of website te publiceren.
…er kan veel meer dan dat we denken
…versterken synodaliteit van onze parochieorganisatie, besturen moet leuk zijn.
…dankbaar voor het denken in oplossingen en niet in problemen
…hoeveel ideeën er gedeeld zijn en hoeveel liefde voor onze kerk. Het samenzijn met mensen die de kerk willen laten werken.
…creativiteit in oplossingen voor besturen
…dat ik ondanks de uitdagingen veel optimisme heb gehoord
…er is veel werk aan de winkel én er is ruimte voor de Geest
…gewoon morgen met een concreet taakje beginnen
…bevestiging, maar ook nieuwe inzichten over besturen en de mogelijkheden die er zijn voor goed besturen.
…het enthousiasme van allemaal op deze dag om de Katholieke kerk groot te houden, ik ben dankbaar dat ik hier deelgenoot van mag zijn
…Geraakt: de gastvrijheid. Geïnspireerd: de lef hebben om plaats in de samenleving te pakken. Dankbaar: voor de mooie gesprekken, de inbreng van de verschillende mensen.
…veel nuttige informatie
…goede ideeën om morgen mee verder te gaan.
…dat er een bereidheid is om te veranderen, om er samen over te praten.
….alle sprekers die me geïnspireerd hebben om met nieuwe moed en zin dit nieuwe jaar in te gaan met het nieuwe bestuur. Dank jullie wel!!

Module 7: Groene kerken en duurzaamheid; Laudato Si als bron van hoop

Centrale vragen:

Hoe kan jouw kerk bijdragen aan een goede omgang met de aarde op een spiritueel en praktisch niveau?
Hoe is Laudato Si daarbij een bron van hoop?

Samenvatting van de dag

“Je wordt directer, in je gevoel, geraakt… pas daarna zet je je hersens aan het werk.” Met deze woorden vatte een deelnemer treffend de sfeer samen van de Space-for-Grace-middag op 20 maart in Utrecht. Centraal stond de vraag hoe kerken kunnen bijdragen aan een zorgzame omgang met de aarde – zowel spiritueel als praktisch – en welke rol de encycliek Laudato Si daarin speelt als bron van hoop.

^ Titel: ‘Omkeerbaar’. Kunstenaar: Mérie Rijnberk

De middag begon niet met een lezing, maar met een ervaring. In een speciaal ingericht mini-museum liepen deelnemers in stilte langs uiteenlopende kunstwerken. De uitnodiging: kijk, voel, en merk op wat je raakt. De reacties waren intens en persoonlijk. Een werk dat bleef hangen was een ‘als een appel opgegeten aardbol’. Voor sommigen werd het een confronterende metafoor: we consumeren de wereld en houden slechts de kern over – een beeld dat ook werd doorgetrokken naar de kerk zelf. Maar zoals een andere deelnemer opmerkte: de pit van de appel heeft ook groeipotentie en nieuw leven in zich – een hoopvolle gedachte.

Zorg voor de aarde als ons gemeenschappelijk huishouden

Die gevoeligheid vormde een passende opmaat naar de verdieping in Laudato Si (2015). Theoloog Erik Borgman benadrukte dat deze encycliek niet begint met een analyse of probleemstelling, maar met een lofzang op de schepping. Juist in die verwondering ligt de sleutel tot verandering. Want hoewel de aarde onder druk staat, is zij ook nog steeds mooi, en die schoonheid nodigt uit tot herstel.

Een belangrijk inzicht uit de encycliek is dat de mens niet centraal staat. We zijn onderdeel van een groter geheel, verbonden met alle schepselen. Het gaat daarom niet alleen om technische oplossingen zoals CO₂-reductie of zonnepanelen, maar om een fundamentele verschuiving in hoe wij onszelf zien. Niet als beheerders van de aarde, maar als deelnemers: “wij zijn een boom en niet de boswachter.”

Uithouden en blijven opstaan

Daarmee schuurt Laudato Si tegen een diepgewortelde reflex in de westerse wereld: het zoeken naar (snelle) oplossingen. Ecologische problemen zijn echter geen puzzels die simpelweg opgelost kunnen worden. Ze vragen om uithoudingsvermogen, om het verdragen van complexiteit en om een voortdurende betrokkenheid. Hoop betekent hier niet dat alles goedkomt, maar dat we blijven opstaan en meedoen.

Ook werd kritisch gekeken naar mondiale verhoudingen. Niet iedereen draagt dezelfde verantwoordelijkheid voor de ecologische crisis. Initiatieven vanuit het Westen – hoe goed bedoeld ook – kunnen ongelijkheid versterken als stemmen uit het mondiale zuiden niet serieus worden genomen. Ecologische en sociale rechtvaardigheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Verwondering, aandacht en verbinding

In een panelgesprek kwamen deze thema’s tot leven. Matty van Leijenhorst van de Laudato Si’ Alliantie benadrukte dat het gesprek over klimaat binnen kerken nog lang niet vanzelfsprekend is. Wat voor de één urgent voelt, blijft voor de ander abstract. Juist daarom zijn ontmoeting en uitwisseling essentieel. Kleine initiatieven, zoals stiltewandelingen in de natuur, kunnen helpen om opnieuw verwondering te ervaren en de angst voor schaarste te doorbreken.

Marc Bollerman, directeur van de Vastenactie liet zien hoe ontwikkelingsorganisaties verschuiven van ‘hulp’ naar partnerschap. Mensen in kwetsbare situaties willen niet alleen geholpen worden, maar ook gehoord. Hun verhalen zijn cruciaal, omdat echte verandering begint bij wederzijdse betrokkenheid. Tegelijkertijd vraagt dit om kritische keuzes: hoe handelen we zelf, bijvoorbeeld als het gaat om reizen of consumptie?

Een concreet voorbeeld van verbondenheid kwam van Marjolein Tiemens, die het initiatief Groen Geloven heeft opgezet. Haar parochie startte samen met andere kerken een project waarbij biologische sinaasappels rechtstreeks bij telers in Zuid-Italië worden ingekocht. Dit doorbreekt uitbuiting door tussenhandel en zorgt voor eerlijke lonen. Zo ontstaat niet alleen een duurzamer product, maar ook een relatie tussen gemeenschappen.

Tot slot deelde kunstenares Mérie Rijnberk haar persoonlijke drijfveer. Haar werk ontstaat uit materialen uit de natuur of uit afgedankte spullen. “Er is geen planeet B,” stelde ze. Door bewust grenzen te stellen, zoals het niet meer werken met keramiek vanwege het gebruik van een oven, zoekt ze naar manieren om schoonheid te creëren zonder de aarde verder te belasten.

In een workshop werd vervolgens praktische verdieping gebracht met groene geloofsrituelen. Een synodaal gesprek gaf inzicht in de relatie ‘geven’ en je écht verbinden en verantwoordelijk voelen bij bijvoorbeeld het doneren aan de vastenactie of collecte.

De middag maakte duidelijk dat duurzaamheid niet begint bij techniek, maar bij aandacht. Bij kijken, geraakt worden en je verbonden weten. Vanuit die houding kan hoop groeien, niet als geruststelling, maar als beweging.

Laudatio Si Alliantie promoot de visie van Paus Franciscus op de milieu- en klimaatproblemen en sociaal onrecht. Ineke Roex en Matty van Leijenhorst van de Laudato si’ Alliantie NL helpen je graag op weg, dus neem contact op, geef je op voor hun nieuwsbrief of boek een lezing of workshop.

Lees hier de hele encycliek online of in pdf.
De encycliek in begrijpelijke taal in het boekje ‘Aan U alle lof!’
Meer over Laudato si’ kijken: documentaire The Letter.
Meer over Laudato si’ luisteren: Podcast van Dolle maria’s over de klimaatknoop
Maak gebruik van de gebeden en liturgische handreikingen voor een bijzondere viering.

Mini-museum

In het museum stond o.a. werk van..

Kunstenares Mérie Rijnberk (Atelier Rijnberkhof)
Hongerdoek van de Vastenactie
Icoon van een bij van Angela Manno (door Matty beschikbaar gesteld).

Inleiding Erik Borgman

Zorg voor de aarde als ons gemeenschappelijk huishouden; Enkele lijnen in de encycliek Laudato si’ (24 mei 2015)

Panelgesprek

Matty Leyenhorst, Laudato si Alliantie
Marc Bollerman, Vastenactie, bestuur Laudato si alliantie
Marjolein Tiemens, Groen geloven
Mérie Rijnberk, kunstenares – Atelier Rijnberkhof

Workshops

Groene geloofsrituelen door Matty van Leijenhorst en Marjolein Tiemens

We hebben rituelen nodig om weer ten diepste te kunnen ervaren wat onze plek en rol is in de wereld en om herinnerd te worden aan het grotere geheel waar we deel van uitmaken: een prachtige schepping, met Liefde gemaakt door een aanwezige en betrokken Schepper.’

Liturgische handreiking Groene geloofsrituelen (vanaf 17 april beschikbaar)
Het is een praktische inspiratiegids met twaalf voorbeelden van rituelen om zelf toe te passen in de eigen kerk of parochie. Wil je deze ontvangen zodra hij beschikbaar is? Stuur een mail naar: info@laudato-si.nl.

Vrijdag 17 april: Oefenen met Groene geloofsrituelen https://laudato-si.nl/event/oefenen-met-groene-geloofsrituelen/

Workshop ‘Waarom geef je?’ met Marc Bollerman

Waarom geef aan de Vastenactie? Waarom zet je je in voor goede omgang met de aarde? In (synodaal) gesprek met Marc en elkaar over geven/ je inzetten en over je echt verbinden, je committeren en je verantwoordelijk voelen. En wat is daarvoor nodig?